२१औँ शताब्दीको तेस्रो दशक (२०८३,सन २०२६ ) सम्म आइपुग्दा मानव सभ्यता एक अभूतपूर्व र जटिल मोडमा उभिएको छ। 

कार्ल मार्क्स र हेगेलका द्वन्द्वात्मक सिद्धान्तहरूलाई सापटी लिने हो भने, आजको विश्व 'विरोधाभासहरूको महासंग्राम' बाट गुज्रिरहेको छ। एकातिर प्रविधिको चरम फड्कोले  मानव जीवनलाई अभूतपूर्व विकासको उचाइमा पुर्‍याएको छ भने, अर्कोतिर भू-राजनीतिक तनाव, वातावरणीय संकट र आधुनिक हतियारको होडबाजीले विश्वलाई विनाशको जगमा  उभ्याएको छ।

विश्वको यो द्वन्द्वात्मक यात्राबाट नेपाल पनि अछुतो छैन। विश्वव्यापी विकास र विनाशको यो चेपुवामा नेपालले पनि आफ्नै खालका चुनौती र अवसरहरूको सामना गरिरहेको छ:

अवसर र संकटको द्वन्द्व

प्रविधिको सुखद प्रभाव (अवसर): विश्वव्यापी डिजिटल क्रान्तिको लहर नेपालमा पनि स्पष्ट देखिन्छ। सूचना प्रविधि (IT)  को विकासले नेपाली युवाहरूका लागि विश्व बजारमा रोजगारीका ढोका खोलिरहेका छ्न । 

एआई(AI)र डिजिटल बैंकिङले प्रशासनिक र व्यावसायिक क्षेत्रलाई सहज बनाउँदै लगेको छ।

 जलवायु परिवर्तनको असर (विनाश र क्षतिको जोखिम):

 विश्वका औद्योगिक राष्ट्रहरूले सिर्जना गरेको कार्बन उत्सर्जनको सजाय नेपालले भोगिरहेको छ। हिमालयका  क्षेत्रका हिउ तीव्र गतिमा पग्लिरहेका छन्, जसका कारण हिमताल विष्फोटको खतरा झन  बढेको छ। बेमौसमी वर्षा, बाढी, र पहिरो जस्ता चरम मौसमी घटनाहरूले हरेक वर्ष ठूलो धनजनको क्षति पुर्‍याइरहेको छ, जुन हाम्रो विकासका लागि सबैभन्दा ठूलो बाधक बनेको छ।

 भू-राजनीतिक चुनौती : दुई ठूला महाशक्ति उन्मुख छिमेकी राष्ट्रहरू (भारत र चीन) र अमेरिकी चासोका बीचमा रहेको नेपालले सधैँ कूटनीतिक सन्तुलन मिलाउनुपर्ने दबाब छ। विश्वमा हुने राजनीतिक ध्रुवीकरणले नेपालको अर्थतन्त्र र परराष्ट्र नीतिमा प्रत्यक्ष असर पारिरहेको हुन्छ। 

निष्कर्ष

द्वन्द्वात्मक भौतिकवाद अनुसार— वाद र प्रतिवादको टक्करबाट नै नयाँ संश्लेषणको जन्म हुन्छ। नेपालका लागि यो युग एकातिर विश्व बजारसँग जोडिएर आर्थिक फड्को मार्ने सुनौलो अवसर हो भने, अर्कोतिर जलवायु र भू-राजनीतिक संकटको जोखिमपूर्ण चक्रव्यूह पनि हो। विश्वव्यापी विनाशकारी असरहरूबाट जोगिँदै प्रविधि र आन्तरिक स्रोतको सही उपयोग गर्न सके मात्र नेपालले यस द्वन्द्वात्मक युगमा आफ्नो अस्तित्व जोगाउँदै समृद्धिको यात्रा तय गर्न सक्नेछ।

किरण रायमाझी ,पाल्पा।