काठमाडौं - सरकारको लगानी रहेका सार्वजनिक संस्थानहरूको वित्तीय अवस्थामा केही सुधार देखिए पनि अधिकांश संस्थान अझै चुनौतीपूर्ण अवस्थामै रहेको तथ्य सार्वजनिक भएको छ। आर्थिक सर्वेक्षण २०८२/८३ अनुसार सञ्चालनमा रहेका ४५ सार्वजनिक संस्थानमध्ये २७ वटा नाफामा छन् भने १६ वटा घाटामा सञ्चालन भइरहेका छन्। दुई संस्थान बन्द अवस्थामा रहेका छन्।
प्रतिनिधिसभामा उपप्रधान तथा अर्थमन्त्री स्वर्णीम वाग्ले ले प्रस्तुत गरेको आर्थिक सर्वेक्षणअनुसार सार्वजनिक संस्थानमा नेपाल सरकारको कुल लगानी ७ खर्ब ९८ अर्ब ५६ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। यसमध्ये ३ खर्ब ७० अर्ब २५ करोड रुपैयाँ सेयर लगानी र ४ खर्ब २८ अर्ब ३१ करोड रुपैयाँ ऋण लगानी रहेको छ।
अघिल्लो आर्थिक वर्ष २८ संस्थान नाफामा र १५ घाटामा रहेकामा चालु वर्ष नाफामा रहेका संस्थानको संख्या घटेर २७ मा सीमित भएको छ भने घाटामा जाने संस्थानको संख्या बढेर १६ पुगेको छ।
सार्वजनिक संस्थानहरूको कुल सम्पत्ति ९.४९ प्रतिशतले बढेर ३२ खर्ब ६ अर्ब ९१ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। समीक्षा अवधिमा कुल सरकारी लगानी १३.४४ प्रतिशतले वृद्धि भएको आर्थिक सर्वेक्षणमा उल्लेख छ।
आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा सार्वजनिक संस्थानहरूको कुल आय ७ खर्ब २१ अर्ब १४ करोड रुपैयाँ पुगेको छ भने सञ्चालन आय ६ खर्ब ७२ अर्ब ४० करोड रुपैयाँ पुगेको छ। यी दुवै सूचक अघिल्लो वर्षको तुलनामा करिब ०.६ प्रतिशतले वृद्धि भएका हुन्।
नाफामा रहेका संस्थानहरूको कुल खुद नाफा ४८ अर्ब ८९ करोड रुपैयाँ पुगेको छ भने घाटामा रहेका संस्थानहरूको कुल नोक्सानी ३ अर्ब ८० करोड रुपैयाँ रहेको छ। समग्रमा सार्वजनिक संस्थानहरूको खुद नाफा १२.०३ प्रतिशतले बढेर ४५ अर्ब ८ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। घाटामा रहेका संस्थानहरूको नोक्सानी भने अघिल्लो वर्षको तुलनामा ४.१४ प्रतिशतले घटेको छ।
सार्वजनिक संस्थानहरूको सञ्चित नाफा २१.५१ प्रतिशतले बढेर १ खर्ब ५ अर्ब ४५ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। सबैभन्दा धेरै सञ्चित नाफा हुने संस्थानमा Nepal Electricity Authority, Nepal Telecom र Civil Aviation Authority of Nepal रहेका छन्।
क्षेत्रगत रूपमा जनोपयोगी क्षेत्रको सञ्चित नाफा सबैभन्दा धेरै ९८ अर्ब ५० करोड रुपैयाँ पुगेको छ भने औद्योगिक क्षेत्रको सञ्चित नोक्सानी २२ अर्ब ६२ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। सबैभन्दा बढी सञ्चित घाटामा रहेको संस्थान Nepal Airlines रहेको छ, जसको सञ्चित नोक्सानी १८ अर्ब ९० करोड रुपैयाँ पुगेको छ।
सार्वजनिक संस्थानबाट सरकारलाई प्राप्त हुने लाभांश भने घटेको छ। आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा ८ अर्ब ८३ करोड रुपैयाँ लाभांश प्राप्त भएकोमा २०८१/८२ मा यो घटेर ८ अर्ब ३७ करोड रुपैयाँमा सीमित भएको छ। कुल सेयर लगानीको तुलनामा लाभांश अनुपात २.३ प्रतिशत रहेको छ।
सार्वजनिक संस्थानहरूको सेयरधनी कोष (नेटवर्थ) ३.८९ प्रतिशतले बढेर १० खर्ब ७३ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ। तर सात वटा संस्थानको नेटवर्थ अझै ऋणात्मक रहेको आर्थिक सर्वेक्षणले देखाएको छ। सबैभन्दा धेरै ऋणात्मक नेटवर्थ पनि Nepal Airlines कै रहेको छ, जुन ७ अर्ब ९३ करोड रुपैयाँ ऋणात्मक छ।
वित्तीय विवरणअनुसार सार्वजनिक संस्थानहरूबाट सरकारलाई विभिन्न शीर्षकमा १ खर्ब ६४ अर्ब ९६ करोड रुपैयाँ प्राप्त हुनुपर्ने देखिएको छ। यसमध्ये आयकरबाट ११ अर्ब ३६ करोड रुपैयाँ, भ्याटबाट ५२ अर्ब ३३ करोड रुपैयाँ तथा बाँकी रकम ब्याज, रोयल्टी र भन्सारलगायत शीर्षकबाट उठ्नुपर्ने उल्लेख गरिएको छ।
रोजगारीतर्फ सार्वजनिक संस्थानहरूमा ३८ हजार २८५ स्वीकृत दरबन्दी रहेकामा ३० हजार ३५२ कर्मचारी कार्यरत रहेका छन्। सबैभन्दा धेरै जनशक्ति जनोपयोगी क्षेत्रमा र सबैभन्दा कम सामाजिक क्षेत्रमा कार्यरत रहेको सर्वेक्षणले देखाएको छ।
यसैबीच, २०८२ फागुनसम्म नेपालको कुल सार्वजनिक ऋण २८ खर्ब ७८ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ, जुन कुल गार्हस्थ उत्पादन (जीडीपी) को ४३.६ प्रतिशत बराबर रहेको आर्थिक सर्वेक्षणमा उल्लेख गरिएको छ।
